Vrati se doma

Bankarski poslovi su jedni od najstrožije regulisanih poslova u svakom ekonomskom sistemu. U BiH  dozvolu/licencu za rad bankama izdaju entitetske agencije za bankarstvo,  a njihova resorna ministarstva su ministarstva finansija (Srpske i Federacije).

Izdavanje dozvole za rad je samo prvi korak u   propisivanju džungle uslova i propisa pod kojim  banke mogu i smiju obavljati kreditno-depozitne poslove.

Svaka država/društvo želi da ima banke koje će domaćoj privredi, građaninu, ali i njoj, državi, dati kredit.

Naspram 33,15 milijarde imovine bh banaka nalazi se, između ostaloga,  24 milijarde depozita bh fizičkih i pravnih lica i 4,15 milijarde KM kapitala (pretežno u stranom vlasništvu).

Jedan dio pasive banaka se sastoji i od depozit i kredita koje stranci stavljaju na raspolaganje bh bankama. 

Ovaj dio pasive banaka se stručno zove “strana pasiva” (vidjeti grafikon), a sredstva koja banke u obliku depozita drže u inostranstvu, ili koja u obliku investicija u  hartije od vrijednosti i kredite stavljaju na raspolaganje strancima/nerezidentima je označen kao “strana aktiva”.

Dugo vremena strana pasiva je bila veća od strane aktive, a od 2016.g. je nastupio preokret i sada  bh banke više pozajmljuju inostranstvu, nego što  inostranstvo pozajmljuje njima.

Bosanskohercegovačke banke iz siromašne BiH su  neto povjerioci banaka iz pretežno  neuporedivo bogatije zone evra, a  neto potraživanje bh banaka  prema inostranstvu je 1,74 mlrd. KM.

Naše banke pretežno potražuju od  pravnih subjekata iz zone evra i/ili EU (4,8 milijardi KM), a pretežno toj istoj  zoni evra  i/ili EU naše banke duguju neuporedivo manje (2,94 milijardi KM).   

Već četvrtu godinu zaredom Bosna racionalno i planski pomaže Evropi, koja je na koljenima, da prevaziđe krizu likvidnosti, zaboravljajući da bi možda ipak trebalo biti suprotno.

Ni pandemija koja traje taj (ne)logični i (ne)razumni finansijski poredak stvari ne mjenja.

Neto potraživanje od 1,74 milijardi KM se finansira ili iz   depozita/štednje u vlasništvu naših pravnih i fizičkih lica, i/ili iz kapitala banaka kojim su bh entitetska ministarstva indirektno dala dozvolu za rad. 

Ako  se finansira iz kapitala banaka poruka je da su banke uplatile osnivački kapital u KM, a nakon desetak godina od svjetske finansijske krize (2009.g.)  pretvorile su dio ovoga novac u devize, tj. depozite kod  pretežno svojih vlasnika/osnivača (banaka majki) i/ ili u neke druge vrste deviznih potraživanja prema strancima. 

Do 1992.g. osnovni princip u regulaciji devizne pozicije banaka je bio da na deviznoj poziciji može biti onoliko novca/deviza koliko je banci potrebno za devizna plaćanja, ni manje, ni više od toga.

Princip je bio i da se kapital banaka uplaćen u domaćoj valuti ne smije  transformisati u devize (devize su žiralni/elektronski strani novac).

Likvidnost bh ekonomije se nakon izbijanja pandemije brzo smanjuje, a istovremeno naše banke izdašno kreditiraju strance,  ili drže  novac kod  stranih  banaka, iako bh centralna banka  ne može davati kredite domaćim pravnim licima, a  krediti pravnim licima u zoni evra dati od strane Evropske centralne banke se mjere u stotinama milijardi evra.

Ministarstvo finansija Republike Srpske prigovara Centralnoj  banci BiH što drži imovinu u devizama tj. u inostranstvu, iako je to  zakonska obaveza CBBiH, a ne zamjera bh banakama što isto to čine, iako to nije njihova ni zakonska, a ni poslovna obaveza.

Ako želi da se pozove na principe regulacije banaka koji su važili prije 1992.g. u državi SFRJ, srpsko ministarstvo finansija mora biti principjelno.   

Trebaju li entitetska ministarstva finansija i agencije  za bankarstvo razgovarati sa banakama kojima su izdale dozvolu za rad na teritoriji BiH o razlozima zbog kojih jedan dio ovoga  novca  i kapitala treba iz deviza biti pretvoren u konvertibilnu marku?

Da li se, nakon 28 godina,  uopšte iko može sjetiti razloga zbog kojih bi se ove milijarde trebale ipak možda početi vraćati doma?

Dragan S. Jović*

*Izneseni stavovi, ideje, zaključci, preporuke, analize i mišljenja pripadaju autoru i ne predstavljaju na bilo koji način stavove, ideje, zaključke, preporuke, analize i mišljenja ustanove u kojoj autor radi. Analize finansijskog/bankarskog tržišta i/ili pojedinačnih hartija od vrijednosti (akcija, trezorskih zapisa, obveznica) nisu prijedlog za kupovinu ili prodaju hartija od vrijednosti. Analize ove vrste su lični stavovi autora, a ne bilo kakva vrsta investicionog savjeta.