U potrazi za izgubljenim monetarnim suverenitetom

Republika Srpska je nedavno emitovala 300 mil. KM obveznica, a u  prospektu emisije se nije spominjala devizna klauzula.

Mediji su izvršili pritisak na emitenta i to je djelimično pokolebalo Ministarstvo finansija Republike Srpske (MinFin) u namjeri da pozajmi novac bez ugovaranja devizne klauzule (ranije su emitovani trezorski zapisi bez devizne klauzule).

Medijska “obrada” događaja je čak uspjela dovesti u vezu izostanak devizne klauzule  sa napuštanjem valutnog odbora tj. fiksnog deviznog kursa i natjerati MinFin da dokazuje da se to neće desiti!?

Međutim, već sljedeća emisija obveznica je ponovo bila bez devizne klauzule.

Zašto se ugovara devizna klauzula i zašto MinFin nastoji da ukloni deviznu klauzulu kada pozajmljuje novac?

Krediti sa deviznom klauzulom se ugovoraju kada strana koja daje novac sumnja da bi moglo doći do devalvacije i smanjenja potraživanja izraženog u stranoj valuti.

Kredit od 100.000 KM vrijedi oko 50.000 evra, a nakon devalvacije od 50% (EURKM = 4) on bi vrjedio oko 25.000 EUR – ukoliko nije ugovorena devizna klauzula.

Ako je ugovorena devizna klauzula obračunska vrijednost kredita u evrima se samo pomnoži sa novim, višim, kursem i povjerilac nema gubitaka.

Pojednostavljeno, kreditor koji traži deviznu klauzulu ne vjeruje u KM, a kreditor koji ne haje za deviznu klauzulu vjeruje u valutu koju izdaje Centralna banka BiH (CBBiH).

Na kraju 2019.g. odnos nevjernih i vjernih u kreditima bh banaka je pola-pola (vidjeti grafikon).

Kada se ugovara devizna klauzula implicitno i indirektno se izražava podozrenje i nepovjerenje u dvije bh ustanove.

Prva ustanova je Parlament BiH (PBiH), a druga CBBiH.

Ljubitelji devizne klauzule smatraju da se može desiti da PBiH promijeni Zakon o CBBiH u dijelu koji se odnosi na fiksni devizni kurs.

Dalje, implicitno i indirektno se sumnja u kredibilitet monetarne politike tj. sposobnost CBBiH da održi fiksni devizni kurs, a osnovni cilj bh monetarne politike upravo jeste stabilnost valute tj. očuvanje fiksnog deviznog kursa.

MinFin je pošlo od principa podjele rada između ustanova i nije htjelo da brine o onome što je posao i nadležnost druge ustanove, CBBiH  i u tom smislu je postupilo ispravno.

Postojanje devizne klauzule u ugovorima u kojima se novac posuđuje entitetu/državi je pokazatelj izuzetno niskog monetarnog, ekonomskog i državnog suvereniteta.

MinFin se u potrazi za srpskim i bh monetarnim suverenitetom pokušava osloboditi okova devizne klauzule.

Ideja je odlična, ali kasni najmanje deceniju, a i realizuje se u (zlo)vrijeme, kada je entitetu/državi potreban novac, pošto-poto, a dio štediša povlači novac iz banaka.

Ako Srpska i Bosna i Hercegovina žele potisnuti deviznu klauzulu, prvi institucionalni korak bi trebao biti usvajanje i javno obznanjivanje strategije deeurizacije, koju već godinama ima Srbija i mnoge druge zemlje.

Deeurizacija podrazumjeva ne samo potiskivanje devizne klauzule iz bankarskih poslova (krediti i depoziti), već i smanjenje štednje u evrima i njenu konverziju u KM.

Naravno, glavni katalizator procesa deeurizacije je smanjenje neto odliva deviza iz BiH tj. rast izvoza i smanjenje uvoza.

U potrazi za izgubljenim monetarnim suverenitetom MinFin, Srpska i Bosna i Hercegovina se trebaju držati pravila ekonomske i bankarske struke, a ne mišljenja javnosti i/ili medija.

 Dragan S. Jović*

*Izneseni stavovi, ideje, zaključci, preporuke, analize i mišljenja pripadaju autoru i ne predstavljaju na bilo koji način stavove, ideje, zaključke, preporuke, analize i mišljenja ustanove u kojoj autor radi. Analize finansijskog/bankarskog tržišta i/ili pojedinačnih hartija od vrijednosti (akcija, trezorskih zapisa, obveznica) nisu prijedlog za kupovinu ili prodaju hartija od vrijednosti. Analize ove vrste su lični stavovi autora, a ne bilo kakva vrsta investicionog savjeta.