Bela ćao

U ogromnoj većini država postoji samo jedno zakonsko sredstvo plaćanja i zato bi vjerovatno trebala postojati i njegova suprotnost – nezakonito sredstvo plaćanja?

Zbog nemogućnosti finansiranja stalno rastućih javnih rashoda i visokih kamatnih stopa na javni dug (vidjeti grafikon) Talijani su u jednom trenutku bliske evropske monetarne istorije (tokom 2019.g.) razmatrali ideju da uvedu sopstvenu valutu koja bi cirkulisala paralelno s evrom.

U opciji je bila neka vrsta trezorskih zapisa male denominacije (od 1 EUR do 50 EUR) koje bi emitovala italijanska država (ministarstvo finansija), a koji bi bili korišteni za izmirenje obaveza države prema dobavljačima i za izmirenje poreskih obaveza prema državi.

Smišljena je i kovanica mini-BOTs, kao akronim od engleske riječi mini-bills of Treasury, što bi se moglo prevesti kao “novčanice trezora male denominacije”.

Na mini-BOTs se ne bi plaćala kamata niti bi one imale datum dospjeća, cirkulisale bi kao pravi pravcati novac, ali sa jednom “malom” razlikom.

Evro svako pravno lice u zoni evra mora prihvatiti kao sredstvo plaćanja svih javnih i privatnih obaveza i dugova, jer je evro zakonsko sredstvo plaćanja u zoni evra.

Kamatna stopa na talijanske desetogodišnje obveznice, u %

Izvor: Investing.com (Obradio, Dragan S. Jović, Bife.ba)

Mini-BOTs bi bio “nezakonito” sredstvo plaćanja, ali ne zato što bi njegovo štampanje i distribucija bili u suprotnosti sa zakonima evropske monetarne unije, ili zato što bi plaćanje sa njim predstavljalo krivično djelo, već zato što ne bi postojala ničija zakonska obaveza u Italiji ili zoni evra da ga prihvati kao zakonsko sredstvo plaćanja.

Drugim riječima Mini-BOTs, talijanski novac, ne bi bio zakonito sredstvo plaćanja u zoni evra, ali bi zakonito cirkulisao u platnom prometu zone evra, kako gotovinskom, tako i bezgotovinskom. 

Svakome bi bilo ostavljeno na diskreciju da ga prihvati ili ne prihvati kao sredstvo plaćanja, a sa njim bi se mogao izmirivati poreski dug prema državi  Italiji.

O ideji paralene valute se raspravljalo mjesecima, a onda se iznenada negdje sredinom godine desio rapidan pad kamatnih stopa na italijanski javni dug (plavi krug na grafikonu) i revolucionarna ideja o uvođenju nacionalne valute koja bi cirkulisala zajedno sa nadnacionalnom valutom (evro) se počela polako hladiti.

Da li je do pada kamatnih stopa došlo zato što je Evropska centralna banka (ECB) počela više kupovati državne talijanske obveznice ili zato što je u julu Italija izašla iz tzv. procedure prekomjerenog deficita što je bio signal investitorima da je italijanski javni dug, iako visok i dalje održiv ili iz nekoga trećeg razloga ne znamo pouzdano.

Pouzdano se jedino može kazati da se ECB uplašila da će narod koji je spjevao pjesmu Bela ćao, možda kazati i evru ćao, a posebno je bio zabrinut Mario Dragi, Talijan na čelu ECB.

Paralelna valuta, “nezakonita” valuta, je zakonit i opravdan odgovor na nedostatak novca u nekom ekonomskom sistemu, ta opcija postoji uvijek i svagda i tvorci ekonomskih politika uvijek na nju mogu računati.

 Dragan S. Jović*

*Izneseni stavovi, ideje, zaključci, preporuke, analize i mišljenja pripadaju autoru i ne predstavljaju na bilo koji način stavove, ideje, zaključke, preporuke, analize i mišljenja ustanove u kojoj autor radi. Analize finansijskog/bankarskog tržišta i/ili pojedinačnih hartija od vrijednosti (akcija, trezorskih zapisa, obveznica) nisu prijedlog za kupovinu ili prodaju hartija od vrijednosti. Analize ove vrste su lični stavovi autora, a ne bilo kakva vrsta investicionog savjeta.