Povratak u prošlost

Bosna i Hercegovina je kao ekonomski sistem do sada prošla kroz najmanje 6 etapa društveno-ekonomskog razvoja. 

U svakoj od tih  etapa se može statistički pratiti rast životnog standarda (mjeren prosječnim rastom per capita dohotka/BDP-a po glavi stanovnika) i odrediti relativna uspješnost ekonomske politike u tim periodima (vidjeti grafikon).  

U period 1953.g. do 1964.g.  prošli smo kroz dva petogodišnja plana razvoja naše i sveukupne jugoslovenske ekonomije. 

Prosječni godišnji rast životnog standarda je tada bio najveći u našoj  istoriji, a realni per kapita dohodak je za 12 godina skoro udvostručen, porastao za 84%. 

U julu 1965.godine SFRJ je donijela odluku da se krene u veliku ekonomsku reformu koja je između ostaloga podrazumjevala razvoj tržišne privrede i postepeno napuštanje planske privrede.

Etape u razvoju ekonomskog sistema Bosne i Hercegovine

Izvor: OVID (Obradio Dragan S.Jović, Bife.ba).

Prosječečan godišnji rast životnog standarda je i dalje relativno visok, ali je niži nego u prethodnoj etapi ekonomskog  razvoja, a  rast životnog standarda od ponovo 84% je ovaj put postignut za  16 godina (1965 – 1980.g.).

Nakon smrti Josipa Broza Tita (1980.g.), u periodu od 1981 do 1989.g.,tokom decenije  u kojoj su održane olimpijske igre u Sarajevu i u vremenu u kojem se smanjuje finansijska disciplina, rasta  životnog standarda nije  bilo.

Predratne (1990.g. i 1991.g.), ratne (1992 – 1995.g.), kao i jednu poslijeratnu godinu (1996.g.) preskačemo zbog velikih ekonomskih poraćaja koja je izazvao rat u Sloveniji/Hrvatskoj na funkcionisanje naše ekonomije, ali i zbog efekta niske baze (rast životnog standarda u 1996.g. je  visok jer je dohodak u 1995.g.  zbog rata u Bosni i Hercegovini bio nizak).

U etapi 1997-2002.g. doneseni su zakoni o privatizaciji državnog kapitala u preduzećima i bankama (1999.g.), objedinjena je monetarna politika na nivou Bosne i Hercegovine, a najveći dio državnog kapitala u bankama je privatizovan do kraja 2002.g.

Rast životnog standarda  u ovome periodu se odvijao u okolnostima privrednih i pravnih reformi, a njegova vrijednost nije dostigla najviši prijeratni nivo.

Od 2003.g. započinje kreditna ekspanzija i traje do 2008.g. tj. do vrhunca globalne finansijske krize.

Dvocifrena stopa kreditnog rasta je u ovome šestogodišnjem periodu dovela do, za Bosnu  i  Hercegovinu, izuzetnog rasta životnog standarda.

Za 6 godina (2003 – 2008.) realni per kapita dohodak je uvećan za oko jednu trećinu.

Nakon 2008.g. bosanskohercegovačka ekonomija usporava, jer je usahnuo kredit kao izvor finansiranja lične potrošnje i privrednog rasta, a primjećuje se i  sklonost ka privrednoj stagnaciji. 

Vrijednosti rasta realnog per kapita dohotka u izolovanim etapama našeg ekonomskog razvoja su jedan od pokazatelja uspješnosti naše prošle ekonomske politike i mogu služiti kao jedan od osnova za ocijenu uspješnosti naše buduće ekonomske politike.

Vrijeme od 64 godine (1953-2016.) je pristojan horizont za sagledavanje, ocijenu i mjerenje efekata ekonomske politike, kao i za izbor neke nove ekonomske politike, kroz novu kombinaciju novih/starih instrumenata monetarne, fiskalne i razvojne politike.

Dragan S. Jović*

*Izneseni stavovi, ideje, zaključci, preporuke, analize i mišljenja pripadaju autoru i ne predstavljaju na bilo koji način stavove, ideje, zaključke, preporuke, analize i mišljenja ustanove u kojoj autor radi. Analize finansijskog/bankarskog tržišta i/ili pojedinačnih hartija od vrijednosti (akcija, trezorskih zapisa, obveznica) nisu prijedlog za kupovinu ili prodaju hartija od vrijednosti. Analize ove vrste su lični stavovi autora, a ne bilo kakva vrsta investicionog savjeta.