Domaća valuta u Crnoj Gori – Dajmo svetinje

U životu svakog društva postoje vremena kad je pažnja svih njegovih članova usmjerena na samo jednu društvenu pojavu, koja se u zadatom vremenu i prostoru doživljava kao sudbonosno pitanje za dalji razvoj, pa i opstanak, toga društva.

Takvo jedno veliko društveno pitanje u Crnoj Gori je bila dilema kako riješiti pitanje imovine Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori.

Isticanjem parole „ne dajmo svetinje“ u prvi plan je postavljena religija i vjera, a iz drugog plana je vrebala istina (koja nije drugorozredna) da se spor vodi oko imovine, što je ovome društvenom problemu dalo prvorazredni ekonomski značaj.

Niti jedan od dva emocionalno prenapregnuta i do krajnjih granica nezadovoljna crnogorska tabora, nije tokom ovoga dugotrajnog društvenog procesa primjetio da je Crna Gora apsolutno bez ikakvih društvenih, ili stručnih protivljenja dala jednu drugu, ekonomski najbitniju, svetinju, koja se zove domaća – crnogorska valuta.

Odustajanje od domaće valute je ravno paroli „dajmo svetinje“, a to se desilo u  potunoj tišini, bez bilo kakvog negodovanja javnost, i uz blagoslov ogromnog djela crnogorske ekonomske struke.

Umjesto da jugoslovenski dinar zamjeni domaćom valutom Crna Gora je prvo prihvatila njemačku marku (janauar 2001.), a potom evro (mart 2002.) kao jedino zakonsko sredstvo plaćanja u zemlji.

Tim činom Crna Gora, tj. Centralna banka Crne Gore/CBCG, se obavezala ne samo da sva njena imovina bude u evrima (vidjeti grafikon), već i da ne emituje crnogorsku valutu.

Držanje imovine u evrima znači da CBCG drži novac kod ino banaka i da kroz kupovinu stranih obveznica kreditira inostrane pravne subjekte, ali ne i svoju vlastitu državu, koja ju je osnovala – Crnu Goru.

Davanje svetinje – domaće valute – istovremeno predstavlja i odustajanje od kreditiranja crnogorskog budžeta od strane CBCG, jer CBCG ne može štampati evro.

Imovina  Centralne banke Crne Gore

(u milijardama evra)

Izvor: CBCG.

Ukoliko Crna Gora želi da bude istinska, prava i suverena državno-ekonomska zajednica prva mjera ekonomske politike Vlade Crne Gore, koju sačinjavaju stručnjaci, bi trebala biti odluka da Crna Gora ponovo uvede svoju vlastitu nacionalnu valutu, kako god se ona zvala.

Uvođenje crnogorske valute u Crnu Goru a priori znači uspostavljanje dužničko-povjerilačkih odnosa između crnogorskog budžeta i CBCG.

Ovakvom odbranom (ekonomskih) svetinja Crna Gora stvara opciju da jedan dio javnih rahoda u domaćoj valuti finansira kreditima takođe u domaćoj valuti uzetim od CBCG, što trenutno nije slučaj.

Sve  deficite Crna Gora već godinama finansira uzimanjem kredita u stranoj valuti – u evrima.

Uvođenjem domaće valute se stvaraju uslovi za monetizaciju budžetskog deficita (stručni izraz za kreditiranje budžeta od strane centralne banke u domaćoj valuti) i to bi bio prvi korak u zaustavljanju dvodecenijske regresije crnogorske ekonomije – ekonomskog nazadovanja koje kraj ne sluti.

Crnogorci su odbranili jednu crnogorsku svetinju, a drugu – crnogorsku valutu – nisu, jer ih niko nije obavijestio da je to svetinja najvišeg ekonomskog ranga.

Dragan S. Jović*

*Izneseni stavovi, ideje, zaključci, preporuke, analize i mišljenja pripadaju autoru i ne predstavljaju na bilo koji način stavove, ideje, zaključke, preporuke, analize i mišljenja ustanove u kojoj autor radi. Analize finansijskog/bankarskog tržišta i/ili pojedinačnih hartija od vrijednosti (akcija, trezorskih zapisa, obveznica) nisu prijedlog za kupovinu ili prodaju hartija od vrijednosti. Analize ove vrste su lični stavovi autora, a ne bilo kakva vrsta investicionog savjeta.