Bosanskohercegovačka lista

Ekonomska kriza sa kojom se zona evra i Evropska unija suočavaju je najveća kriza u njihovoj istoriji.

Čitaj dalje

Povratak u prošlost

Bosna i Hercegovina je kao ekonomski sistem do sada prošla kroz najmanje 6 etapa društveno-ekonomskog razvoja. 

Čitaj dalje

Kako upokojiti vampira

Dugo vremena ekonomska  politika u svim evropskim zemljama u  razvoju (ili tranzicionim ekonomijama) je vođena na principima tzv. Vašingtonskog koncenzusa (VK) koji se svodio na tri  ključne  riječ; stabilizuj-privatizuj-liberalizuj.

Čitaj dalje

U ime naroda

Prije 4 godine grupa njemačkih intelektualaca i građana  (njih 1.750) je uputila Evropskom sudu pravde (ESP) zahtjev za ocjenu zakonitosti i proporcionalnosti programa kupovine obveznica javnog sektora  (Public Sector Purchase Programme/PSPP) od strane Evropske centralne banke (ECB).

Čitaj dalje

Emocionalna inteligencija

Naša statistika ne prati po uzoru na zemlje Zapadne Evrope osjećanja ili sentimente koje građani i privreda gaje prema budućim ekonomskim kretanjima.

Ako bi se pokušali  približiti ovoj vrsti statistike koja mjeri očekivanja o budućim ekonomskim kretanjima prvi korak bi trebao biti mjerenje osjećanja ili mišljenja  tržišnih aktera o sadašnjim ekonomskim kretanjima. 

Čitaj dalje

Indeks straha

Psiholozi i psihijatri smatraju da je majka svih čovjekovih strahova  strah od  smrti, jer je smrt, ne samo za ateiste, početak beskrajnog ništavila i  trijumf materije nad duhom i  dušom.

Čitaj dalje

Vacatio legis

Nakon okončanja rata (1995.g.) Bosna i Hercegovina je birala između dva osnovna puta razvoja ekonomskog sistema.

Prvi put  je bio mukotrpni put ekonomskog razvoj kroz obnovu i razvoj domaće proizvodnju, a drugi put “razvoj” kroz “lagodnu” ličnu potrošnju pretežno uvezene robe.

Izabran je drugi put.

Čitaj dalje

Q regulacija

U ekonomskoj teoriji, rjeđe u praksi, postoje dva ekstremna tipa ekonomije ili ekonomskog sistema;  ekonomija slobodnog tržišta (eng. free market economy) i planska ekonomija. 

Prvi oblik organizovanja ekonomske aktivnosti podrazumijeva potpuno odsustvo regulacije ekonomskog života, dok drugi oblik zahtijeva totalnu regulaciju.

Čitaj dalje

Miran san

Odnos između devizne imovine i deviznih obaveza banaka, kao i neto otvorena devizna pozicija koja po tom osnovu nastaje je objašnjena i sada ostaje da se vidi kolika je neto otvorena devizna pozicija (NODP) na nivou  bankarskog sektora Bosne i Hercegovine?

Čitaj dalje

Kontrola kretanja

Polovinom marta 2020.g radi ublažavanja negativnih  ekonomskih efekata pandemije  obe bh agencije za bankarstvu (ove agencije kontrolišu banke) su donjelu  odluku o privremenim mjerama (Odluka) sa naglaskom na moratorijum/mirovanje kredita.

Čitaj dalje

Besparica

Naši građani i seljaci, koji su izvan ekonomske struke, stanje u kojem neka firma ili ekonomski  sistem kao cjelina, nisu dovoljno likvidni označavaju laičkim pojmom “besparica”.

Kako nastaje besparica na nivou ekonomskog i bankarskog sistema?

Čitaj dalje

Cjeloživotno učenje

Da li je 2020.g.  i u kojoj mjeri, repriza 2009.g.  s obzirom na pad BDP-a?

Ako jeste da li to znači da kreatori ekonomskih politika u pojedinim zemljama ništa za proteklih 11 godina naučili nisu?

Čitaj dalje

Čudo neviđeno

Mirovanje kredita, mirovanje obaveza po osnovu kredita, postoji kao opcija za onaj dio bh privrede čija se nelikvidnost veže za prilagođavanje ekonomskog sistema vanrednim okolnostima.

Mirovanje kredita, tzv. moratorijum je  krajnji domet bh ekonomske politike u sferi kreditne aktivnosti  banaka.

Čitaj dalje

Za unutrašnju upotrebu

Tokom prvog talasa pandemije naša javnost je bila vjerovatno sluđena informacijama u vezi realizacije kredita MMF-a.

Stvoren je i utisak da će kada taj novac stigne i bude raspoređen (entitetima/kantonima/distriktu) većina naših ekonomskih problema biti rješena.

A za to vrijeme prava drama se odvijala i još uvijek se odvija daleko od misli prosječnog čovjeka i tiče se smanjenja vrijednosti transakcija u našem unutrašnjem bezgotovinskom platnom prometu (UPP).

Čitaj dalje

Sva jaja u jednoj košari

U  ekonomskoj krizi kroz koju  prolazimo se od svake vlade tj. od javnog sektora, očekuje da poveća nivo javne  potrošnje.

Vlada to može uraditi ili kroz pojačano oporezivanje ili novim zaduživanjem.

Čitaj dalje

Rijeka koja se ulila u jezero

Sa aspekta povjerioca, i obveznica i kredit su potraživanja, ali između njih postoje i razlike, a glavna je da za pojedinačne kredite ne postoji organizovano finansijsko/berzansko tržište na kojem se oni mogu prodavati (prije krajnjeg roka dospjeća) dok za obveznice postoji (berza).

Obveznica je kao rijeka, ona teče i u finansijskom smislu ona je likvidna, uvijek se može pretvoriti u novac.

A kredit  je kao jezero koje stoji u mjestu, a može i presušiti ili se pretvoriti u baru.

Čitaj dalje

Srpski kvazi novac u neobranom grožđu

Od 2011.g. Republika Srpska emituje direktno obveznice  i trezorske zapise na Banjalučkoj berzi (BLSE), ranije su na BLSE uvrštene emisije vezane za ratni period (1992.g-1995.g.), a najkasnije  od  2009.g.  Republika Srpska ima svoj novac.

Radi se o kvazi novcu ili o takozvanom novcu,  jer on tada nije imao,  a nema ni sada, sve funkcije koje novac mora  imati,  da bi po ekonomskoj teoriji mogao biti proglašen za novac u punom smislu te riječi.

Čitaj dalje

Bela ćao

U ogromnoj većini država postoji samo jedno zakonsko sredstvo plaćanja i zato bi vjerovatno trebala postojati i njegova suprotnost – nezakonito sredstvo plaćanja?

Čitaj dalje

Povratak srpske monetarne politike sa Sjevernog pola

Bosanskohercegovačka javnost zna da se Srbija isto kao i Bosna i Hercegovina zbog pada javnih  prihoda, rasta javnih rashoda  i smanjenja ekonomske aktivnosti morala zadužiti kod stranih povjerilaca.

Međutim, naša javnost ne zna da je Narodna banka Srbije po prvi put u svojoj novijoj monetarnoj istoriji odlučila da, za srpsku ekonomiju u velikom obimu, kreditira  srpske banke, ali i srpsku državu.

Čitaj dalje

Kako je malo postalo veliko

Bosanskohercegovački bankarski sektor značajno više potražuje od stranih pravnih lica nego što im duguje  – to je dokazano. 

Neto strana aktiva bh bankarskog sektora (razlika između strane aktive banaka i strane pasive banaka)  je 1,45 mlrd. KM  (april 2020.g.).

Čitaj dalje

Domaća, a strana

O negativnoj naknadi na novčana sredstva iznad obavezne rezerve  (u daljem tekstu naknada)  koju  Centralna banka Bosne i Hercegovine (CBBiH) obračunava bh komercijalnim bankama ranije je pripovjedano, ali je izostalo povezivanje naknade sa  kamatnom stopom koju Evropska centralna banka (ECB) takođe obračunava  na novčana sredstva iznad obavezne rezerve bankama u zoni evra (eng. deposit facility rate) .

Kod CBBiH novac drže bh banke,  a kod ECB banke iz zemalja u kojima je evro zakonsko sredstvo plaćanja.

Čitaj dalje

U potrazi za izgubljenim monetarnim suverenitetom

Republika Srpska je nedavno emitovala 300 mil. KM obveznica, a u  prospektu emisije se nije spominjala devizna klauzula.

Čitaj dalje

99,9999999999%

U kompletnom bh javnom mnjenju, kao i  “skoro” potpuno u našoj ekonomskoj i bankarskoj struci, već 20 godina vlada kategoričan, nedvosmislen i tvrdoglav stav  da Centralna banaka Bosne i Hercegovine (CBBiH) ne vodi monetarnu politiku.

Apsolutno negiranje uloge CBBiH u našem ekonomskom sistemu i našoj ekonomskoj politici ide čak i dotle da se ona u stručnim kuloarima  pogrdno naziva “običnom mjenjačnicom”, jer ne može davati kredite bh pravnim licima, a glavni joj je posao da razmijenjuje/mijenja konvertibilnu marku za evro!?

Čitaj dalje

Cijena slobode


I Bosna i Hercegovina i Srbija su se zbog ekonomskog šoka koji je prouzrokovla pandemija zadužile na ino tržištu, Srbija je emitovala obveznice na ino berzi, a BiH je uzela kredit od MMF-a.

Čitaj dalje

Na zapadu ništa novo

Na početku svjetske ekonomsko-finansijske krize (SEFK) 2008-2009.g. stranci, pretežno strane banke, su započeli povlačenje kapitala (stručni naziv je strana pasiva) iz naših banaka i do početka 2014. g. prepolovile kredite i depozite date bh bankama.

Da li  međunarodni tokovi  kapitala i u tekućoj krizi imaju  isti smijer ili se dinamika i intenzitet kretanja ino kapitala ipak promijenila? 

Čitaj dalje

Jedni ulaze, drugi izlaze

Bosna i Hercegovina je dobila kredit MMF-a od oko 650 miliona KM (361 milion dolara), ali je istovremeno “izgubila” 308 miliona KM domaćih depozita.

Čitaj dalje

Vidovdan na kredit

Postavljanje emisije petogodišnjih obveznica Republike Srpske na listing Bečke berze na Vidovdan 2018.g. je od strane Ministarstva finansija Republike Srpske predstavljeno kao izlazak na međunarodno finansijsko tržište, i kao izraz povjerenja stranih investitora u srpske javne finansije.

Čitaj dalje

Danak u kamati

Na tržištu duga, međunarodnom ili domaćem svejedno, postoje dvije  glavne vrste duga; obveznice i krediti.

Svjetsko tržište obveznica je teško oko 100 hiljada milijardi američkih dolara (USD) i veće je od svjetskog BDP-a.

Čitaj dalje

Dolazi zima, duga i teška

Međunarodni kapital se u potrazi za prinosima kreće po principu plime (rast) i oseke (opadanje), a najmarkantnije prekretnice u njegovom kretanju su najčešće neki neočekivani događaji, koji ne moraju nužno biti vezani za recesiju ili ekonomsku krizu.

Čitaj dalje

Posipanje pepelom

Kriza javnog duga je ponovo zakucala na vrata Evrope, a žrtve nisu samo zemlje Balkana, već kao  tokom i nakon globalne ekonomsko-finansijske krize (2008-2009.) ekonomije zone evra.

Italijanski javni dug raste, BDP pada, snižava se i kreditni rejting italijanske ekonomije, ali ipak Italija se i dalje zahvaljujući kreditima Evropske centralne banke zadužuje po kamatnoj stopi od oko 2%, ili ispod 2%!

Čitaj dalje

Na korak do obale

Probijanje rokova, plaćanje entitetskih budžeta prema dobavljačima je način poslovanja koji je već godinama karakteristika domaćih dužničko-povjerilačkih odnosa između javnog i privatnog sektora.

U međunarodnim finansijama nepoštovanje ugovorenih rokova plaćanja se izjednačava sa difoltom ili de fakto državnim bankrotom.

Čitaj dalje

Jare, ali ne i pare

Srpska je 14.aprila ove godine emitovala petogodišnje obveznice.  Prodala je ispod 50% obveznica koje je nudila, a kamatna stopa je porasla na 3% (sa 2%).

Dio tržišta i javnosti smatra da banke ne žele više da kreditiraju Srpsku!?

Da li je Srpska mogla dobiti više od 50% kredita koji je tražila i da li je kamatna  stopa od 3% visoka, niska ili možda potaman?

Čitaj dalje

April 6.

Za Balkan se u kuloarima zapadnjačke diplomatije često kaže da ima previše istorije po glavi stanovnika, pa je vjerovatno zato  prva  asocijacija za  većinu Balkanaca sa područja SFRJ na april 6. napad Trećeg rajha na Kraljevinu Jugoslaviju 1941.g. bez formalne objave rata.

Čitaj dalje

Vrati se doma

Bankarski poslovi su jedni od najstrožije regulisanih poslova u svakom ekonomskom sistemu. U BiH  dozvolu/licencu za rad bankama izdaju entitetske agencije za bankarstvo,  a njihova resorna ministarstva su ministarstva finansija (Srpske i Federacije).

Izdavanje dozvole za rad je samo prvi korak u   propisivanju džungle uslova i propisa pod kojim  banke mogu i smiju obavljati kreditno-depozitne poslove.

Čitaj dalje

Deset dana poslije

Kada se neko pravno lice zadužuje emisijom obveznica/trezorskih zapisa govorimo o primarnoj (prvoj) emisija, ili primarnom (prvom) tržište. Svaka sljedeća prodaja prvi put kupljenih obveznica/trezorskih zapisa se odvija na sekundarnom (drugom) tržištu.

Čitaj dalje

Lagano korača Tošo

Za prosječnog stanovnika Bosne i Hercegovine velika je nepoznanica koji i kakvi procesi se trenutno dešavaju u domaćim bankama.

Za razliku od  nas prosječni Amerikanac ima tu informaciju  na vrhu prsta (preko mreže) i može je vrlo lako razumiti – svariti. 

Radi se o tzv. Tedovom rasponu, ili u slobodnom prevodu Tošinom koraku (ili skraćeno Toši)

On je razlika između dvije brojke; kamatne  stope po kojoj banke jedna drugoj pozajmljuju novac sa jedne strane i kamatne stope na američki kratkoročni dug.

Što je Tošin  korak veći  stanje u američkim bankama  je u prosjeku gore i u poslovanju sa njima treba biti oprezan, jer one mogu destabilizovati kućni budžet, ali i američki kao i svjetski ekonomski sistem što se i desilo 2008.g  i 2009.g.  

Kakvo je trenutno stanje u američkim banaka, mjereno Tošinim korakom i može li se to stanje povezati sa bosanskohercegovačkim bankama i ekonomijom?

Čitaj dalje

Prvi april 2020.g.

Svi razvijeni i zreli ekonomski sistemi i većina finansijskih tržišta pamte ključne negativne događaje u svom razvoju.

Dani/mjeseci u kojima je došlo do velikog pada cijena indeksa akcija, koji će kasnije biti označeni kao uvod u veliki pad ekonomske aktivnosti se npr. na američkom tržišu označavaju kao „Crni petak“, „Crni utorak“, “Crni septembar” …

Takvu kulturu ekonomskog i tržišnog pamćenja bh javnost, ali ni domaća ekonomska struka i  praksa, nije do sada razvila.

Čitaj dalje