Državna potrošnja – Kad je muka đe si Đuka

Odmah poslije rata (1992 – 1995.g.) započinje omalovažavanje, nipodaštavanje i surova negacija efikasnosti države kao vlasnika preduzeća od strane pojedinih društvenih grupa, kao i generalno osporavanje uloge države u  ekonomskom sistemu.

Čitaj dalje

Prognoza budžetskog salda i ekonomski suverenitet

Budžetski saldo/stanje, ili budžetski bilans na nivou BiH planira i prognozira Fiskalno vijeće BiH i, a  za svaku zemlju, pa i za BiH, prognozu pravi i MMF jer on posuđuje novac državama i bitno mu je da li će dužnici posuđeni novac moći vratiti.

Čitaj dalje

Procjena troškova pandemije

Vijeće ministara BiH i entitetske vlade svake godine  usvajaju  globalni okvir fiskalnog bilansa (Globalni okvir), a mi ćemo na osnovu  njega pokušati odrediti koliku će cijenu platiti budžeti BiH da bi sanirali ekonomske probleme koje je prouzrokovala pandemija tokom 2020.god.

Čitaj dalje

Za dlaku

Početkom 2015.g. ECB (Evropska centralna banka) započinje program masovnog kreditiranja javnog sektora u zemljama zone evra,  poznat pod nazivom “program kupovine za javni sektor” (eng. PSPP, public sector purchase programme).

Čitaj dalje

Do posljednjeg daha

Sve do polovine 2014.g. ekonomska politika zemalja zone evra koje su zapale u dužničku krizu (PIGS zemlje) se pretežno zasnivala na smanjenju javne potrošnje  i podsticanju privatne potrošnje (kroz niske kamatne stope na kredite tj. kroz jeftin novac).

Čitaj dalje

Petero prasića

Na kraju globalne finansijske krize, 2009.g., pojedine evropske  zemlje su usljed problema sa otplatom javnog duga počele zapadati u dužničku krizu.

Čitaj dalje

Za 180 stepeni

U većini privrednih sistema tokom ekonomske krize sve ekonomske varijable se nalaze  u slobodnom padu,  osim javnog duga.

Čitaj dalje

Sva jaja u jednoj košari

U  ekonomskoj krizi kroz koju  prolazimo se od svake vlade tj. od javnog sektora, očekuje da poveća nivo javne  potrošnje.

Vlada to može uraditi ili kroz pojačano oporezivanje ili novim zaduživanjem.

Čitaj dalje

Rijeka koja se ulila u jezero

Sa aspekta povjerioca, i obveznica i kredit su potraživanja, ali između njih postoje i razlike, a glavna je da za pojedinačne kredite ne postoji organizovano finansijsko/berzansko tržište na kojem se oni mogu prodavati (prije krajnjeg roka dospjeća) dok za obveznice postoji (berza).

Obveznica je kao rijeka, ona teče i u finansijskom smislu ona je likvidna, uvijek se može pretvoriti u novac.

A kredit  je kao jezero koje stoji u mjestu, a može i presušiti ili se pretvoriti u baru.

Čitaj dalje

Bela ćao

U ogromnoj većini država postoji samo jedno zakonsko sredstvo plaćanja i zato bi vjerovatno trebala postojati i njegova suprotnost – nezakonito sredstvo plaćanja?

Čitaj dalje

Vidovdan na kredit

Postavljanje emisije petogodišnjih obveznica Republike Srpske na listing Bečke berze na Vidovdan 2018.g. je od strane Ministarstva finansija Republike Srpske predstavljeno kao izlazak na međunarodno finansijsko tržište, i kao izraz povjerenja stranih investitora u srpske javne finansije.

Čitaj dalje

Danak u kamati

Na tržištu duga, međunarodnom ili domaćem svejedno, postoje dvije  glavne vrste duga; obveznice i krediti.

Svjetsko tržište obveznica je teško oko 100 hiljada milijardi američkih dolara (USD) i veće je od svjetskog BDP-a.

Čitaj dalje

Dolazi zima, duga i teška

Međunarodni kapital se u potrazi za prinosima kreće po principu plime (rast) i oseke (opadanje), a najmarkantnije prekretnice u njegovom kretanju su najčešće neki neočekivani događaji, koji ne moraju nužno biti vezani za recesiju ili ekonomsku krizu.

Čitaj dalje

Posipanje pepelom

Kriza javnog duga je ponovo zakucala na vrata Evrope, a žrtve nisu samo zemlje Balkana, već kao  tokom i nakon globalne ekonomsko-finansijske krize (2008-2009.) ekonomije zone evra.

Italijanski javni dug raste, BDP pada, snižava se i kreditni rejting italijanske ekonomije, ali ipak Italija se i dalje zahvaljujući kreditima Evropske centralne banke zadužuje po kamatnoj stopi od oko 2%, ili ispod 2%!

Čitaj dalje

Na korak do obale

Probijanje rokova, plaćanje entitetskih budžeta prema dobavljačima je način poslovanja koji je već godinama karakteristika domaćih dužničko-povjerilačkih odnosa između javnog i privatnog sektora.

U međunarodnim finansijama nepoštovanje ugovorenih rokova plaćanja se izjednačava sa difoltom ili de fakto državnim bankrotom.

Čitaj dalje

April 6.

Za Balkan se u kuloarima zapadnjačke diplomatije često kaže da ima previše istorije po glavi stanovnika, pa je vjerovatno zato  prva  asocijacija za  većinu Balkanaca sa područja SFRJ na april 6. napad Trećeg rajha na Kraljevinu Jugoslaviju 1941.g. bez formalne objave rata.

Čitaj dalje

Prvi april 2020.g.

Svi razvijeni i zreli ekonomski sistemi i većina finansijskih tržišta pamte ključne negativne događaje u svom razvoju.

Dani/mjeseci u kojima je došlo do velikog pada cijena indeksa akcija, koji će kasnije biti označeni kao uvod u veliki pad ekonomske aktivnosti se npr. na američkom tržišu označavaju kao „Crni petak“, „Crni utorak“, “Crni septembar” …

Takvu kulturu ekonomskog i tržišnog pamćenja bh javnost, ali ni domaća ekonomska struka i  praksa, nije do sada razvila.

Čitaj dalje

Lijepa epoha

Početkom 2019.godine se činilo da era niskih kamatnih stopa prolazi. Americi je išlo dobro, Evropska centralna banka je prestala sa,  popularno  zvanim, štampanje novca, a Federalne rezerve (centralna banka SAD) nisu smanjivale kamatne stope.  Ogromna većina ekonomista, uključujući i mene, je  očekivala rast kamatnih stopa, ali to se nije desilo, jer je svjetska ekonomija uplovila u trgovinske ratove (SAD-Kina), protekcionizam (SAD-EU), epidemiološki šok (korona virus), a  početkom ove godine FED je  ponovo smanjio kamatne stope, tako da je sada pritisak na Evropskoj centralnoj banci da učini nešto slično.

Čitaj dalje

Suze radosnice

Na finansijskom tržištu postoji mnoštvo raznorodnih kamatnih stopa. Toliko ih je, da se čak i mi ekonomisti kroz njih probijamo vrlo teško, kao kroz prašumu. Međutim, samo jedna kamatna stopa je glavna mjera opšteg nivoa kamatnih stopa u jednom ekonomskom sistemu. To je kamatna stopa ili stopa prinosa na desetogodišnje obveznice javnog duga.

Čitaj dalje

Crno-bijeli svijet

Fiksni devizni kurs domaće valute u odnosu na evro (EURBAM = 1,955830 ) stvara privid da nije bitno  u kojoj se valuti BiH tj. njeni entiteti zadužuju. U strukturi bh ukupnog duga preovladava spoljni dug (vidjeti grafikon), a to predstavlja dug u devizama, tj. stranim sredstvima plaćanja. Zato podijela na unutrašnji  i spoljni dug predstavlja zapravo pokazatelj devizne  strukture bh ukupnog duga. Čitaj dalje

Neiskorišten finansijski resurs

Od decembra 2018. godine, u zadnja četiri mjeseca, Federacija Bosne Hercegovine je izvršila  jednu emisiju petogodišnjih obveznica, a tokom 2019.g. zasada nijednu. Emisija (20 miliona KM) je  prodata po do sada najnižoj kamatnoj stopi (precizniji naziv je stopa prinosa do dospjeća) od 0,91% (vidjeti grafikon), a i prethodna emisija petogodišnjih  obveznica (decembar 2017.g.)  je prodata po, za to vrijeme, rekordno niskoj kamatnoj  stopi od  1,2%. Čitaj dalje

Nevaljala djeca zone evra i pacta sunt servanda

Treća  faza u razvoju EU je bila stvaranje Ekonomske i monetarne unije/EMU. Zemljama EU koje žele da usvoje evro  kao zajedničku valutu je propisano 5 uslova koje moraju ispuniti da bi se kvalifikovale za ulazak u monetarnu uniju. Ovi uslovi  tzv. uslovi konvergencije su ugovoreni i potpisani, a jedan od njih  je  da  javni dug ne smije preći više od 60%  BDP-a. Kriterij važi za zemlju koja se kandiduje za ulazak u monetarnu uniju, a  podrazumjeva se i za državu koja je već u monetarnoj uniji, tj. za onu zemlju koja već koristi evro kao jedino zakonsko sredstvo plaćanja. Čitaj dalje

Javnost rada javnog sektora

Javni dug je jedna od najznačajnijih  makrovarijabli, pored stope nezaposlenosti, inflacije, salda  tekućeg računa i BDP-a (stope rasta  i per capita). Ako država duguje  rezidentima (stanovnicima zemlje) govorimo o unutrašnjem dugu.  Dug prema stranicima (nerezidentima) je spoljni dug.  Zbir spoljnog i unutrašnjeg duga daje ukupni dug. Čitaj dalje

Vidovdanska “predrasuda rodne grude”

Na Vidovdan  2018. godine emisija  petogodišnjih obveznica Republike Srpske uvrštena je na Bečku  berzu. Ova emisija je jedinstven  događaj. Prvi put u istoriji Bosne i Hercegovine  jedan njen  entitet prodaje  obveznice, zadužuje se na stranoj berzi – do Vidovdana  sve emisije Srpske su bile na BLSE (Banjalučka berza). Čitaj dalje

Kome je “kriva” kriva prinosa?

Do  2011. godine  Republika Srpska se na domaćem tržištu  pretežno zaduživala uzimajući  kredite od banaka.  A od 2011. godine se  počinje zaduživati na bh finansijskom tržištu (preko Banjalučke berze/BLSE ) na rok do  godinu  dana  (trezorski  zapisi) ili na rok iznad godinu dana  (obveznice).  Za Republiku Srpsku između trezorskih zapisa i obveznica sa jedne strane i  kredita  sa druge  strane  nema neke suštinske  razlike … sve su to različite forme javnog duga. Kupac trezorskog zapisa/obveznice  Republike Srpske može prodati trezorski zapis/obveznicu prije dospjeća i na taj način transformisati potraživanje u novac. To je osnovna razlika između zaduživanja na  finansijskom i  banakarskom  tržištu (kredit). Čitaj dalje

Uticaj italijanske krize na bh izvozni sektor

U jednom od prethodnih postova objašnjena su uzroci, posljedice i trenutno stanje italijanskog “nesporazuma” sa Evropskom unijom. Analiza je vrlo kvalitetna, ali nedostaje joj veza prema BIH. Italijanska političko-ekonomsko-institucionalna kriza, koja traje godinama, se može povezati sa BiH na više načina, a ja sam za ovaj post izabrao bh izvozno tržište. Čitaj dalje