Uobičajen način razmišljanja o akcionarskom društvu polazi od analize njegove osnovne djelatnosti i njegovog položaja na tržištu – neuobičajen način razmišljanja o ovoj vrsti preduzeća jeste njegovo tretiranje kao holding-kompanije.
Većina akcionarskih društava nisu holding-kompanije; ona ne drže (eng. hold) udjele u drugim preduzećima, to im nije ni osnovni ni sporedni izvor zarade, već je osnovni izvor prihoda osnovna djelatnost kojom se bave.
Postoje društva koja funkcionišu kao holding-kompanije – to je preduzeće koje drži druga preduzeća; njegova osnovna djelatnost je posjedovanje udjela ili akcija u drugim kompanijama i upravljanje njima, pri čemu sve svoje prihode ostvaruje iz upravljačkih prava.
Mtel a.d. Banjaluka nije holding-kompanija; njegova osnovna djelatnost je pružanje telekomunikacionih usluga, a ne držanje udjela u preduzećima, ali veliki dio njegove aktive, gotovo četvrtina, čine udjeli u drugim preduzećima.
Mtel je stopostotni vlasnik tri firme: Logosoft Sarajevo, Blic Banjaluka i Financ Banjaluka, i to su od Mtela zavisna preduzeća.
Mtel drži udjele i u firmama Mtel Podgorica (49%) i Mtel Global Beograd (41%), u suvlasništvu sa Telekomom Srbije Beograd, koji je, sa druge strane, vlasnik 65% kapitala Mtela.
Sudeći po veličini udjela, ova dva preduzeća su nezavisna od Mtela, ali kako je njihov drugi suvlasnik ujedno i vlasnik Mtela, i ova preduzeća su de facto zavisna od Mtela, ili barem u velikoj mjeri zavisna.
Preko ovih kompanija Mtel je indirektno širio i osvajao nova tržišta, prostorno diverzifikovao svoju djelatnost i, što iz njegovog nekonsolidovanog bilansa uspjeha još uvijek nije očigledno, stvarao dodatne i vrlo izdašne prihode.
Konsolidovani bilansi Mtela (svi su na polugodišnjem nivou), u koje ulazi ovih pet preduzeća, potvrđuju ispravnost poslovne strategije Mtela koja se zasnivala na poslovnom rastu i razvoju kroz kupovinu udjela u firmama ili osnivanje novih preduzeća.
Neto dobit Mtela a.d. Banjaluka, u milionima KM
2018 – 2025.
Izvor: Polugodišnji finansijski izvještaji Mtela a.d. Banjaluka (Obrada Bife.ba).
Do 2021. godine Mtel, kao matično preduzeće ili „preduzeće majka“, stalno je, apsolutno posmatrano, bio rentabilniji od svojih zavisnih preduzeća, odnosno firmi ćerki. Nakon toga, ovih pet preduzeća svake godine proizvodi sve veći i veći profit. Velika poslovna autonomija, preduzetnički duh i vitalnost organizacione strukture stvorili su poslovni ambijent u kojem su firme ćerke postepeno prevazilazile firmu majku i stvorile joj rezerve prihoda u vremenu kada njeni prihodi opadaju.
Prema polugodišnjem nekonsolidovanom finansijskom izvještaju za 2025.godinu, poslovni rezultat Mtela je za 27% lošiji, međutim poslovni rezultat Mtela kao grupe, odnosno porodice koja, pored majke, uključuje i ćerke, bolji je za 37% u odnosu na polugodišnji rezultat u 2024. godini.
Opadanje profitabilnosti Mtela prati rast profitabilnosti njegovih zavisnih preduzeća, pa Mtel kao grupa, odnosno porodica firmi, ponovo raste. To je potvrda da je poslovna strategija rasta i razvoja, koja se zasnivala na kupovini firmi (od kojih su neke predstavljale direktnu konkurenciju Mtelu), uz rast duga, ozbiljno izlaganje riziku likvidnosti i nepovjerenje investitora u akcije Mtela, ipak u potpunosti ispravna – ona je izdržala test vremena.
Godišnja promjena neto dobiti Mtela a.d. Banjaluka
2018 – 2025.
Izvor: Polugodišnji finansijski izvještaji Mtela a.d. Banjaluka (Obrada Bife.ba).
Do 2021. godine doprinos firmi ćerki neto dobiti Mtelove grupacije bio je negativan, a prema polugodišnjem konsolidovanom bilansu njihov doprinos iznosi 64%.
Majka porodice, Mtel a.d. Banjaluka, sada može sebi dozvoliti i mali poslovni predah i odmor, jer firme ćerke već četvrtu godinu uzastopno daju pozitivan doprinos ukupnoj neto dobiti grupacije.
Taj doprinos je na polugodištu 2025. godine iznosio skoro 51 milion KM, što je 1,7 puta više od neto dobiti samog Mtela kao matičnog preduzeća.
Tržište, odnosno investitori u akcije Mtela, prilikom vrednovanja cijene akcija Mtela najčešće analiziraju samo informacije iz nekonsolidovanih izvještaja Mtela.
Investitori zanemaruju konsolidovane izvještaje, posmatraju samo bilanse firme majke, a zaboravljaju na bilanse firmi ćerki, vjerovatno očekujući da se poslovni rezultati zavisnih preduzeća preliju u poslovni rezultat matičnog preduzeća. Kako se to još uvijek ne dešava u dovoljnoj mjeri, oni pogrešno pretpostavljaju da su ti poslovni rezultati loši.
Za ispravno vrednovanje cijena akcija akcionarskih društava koja, poput Mtela a.d. Banjaluka, nisu holding-kompanije, ali drže značajne udjele u drugim, u prosjeku izuzetno profitabilnim preduzećima, pored analize nekonsolidovanih finansijskih izvještaja neophodno je analizirati i konsolidovane finansijske izvještaje.
Razlika u neto dobiti između konsolidovanog i nekonsolidovanog bilansa uspjeha Mtela a.d. Banjaluka, u milionima KM
2018 – 2025.
Izvor: Polugodišnji finansijski izvještaji Mtela a.d. Banjaluka (Obrada Bife.ba).
PORICANJE ODGOVORNOSTI
Analize finansijskog tržišta i,ili pojedinačnih hartija od vrijednosti (akcija, trezorskih zapisa, obveznica) na Bife.ba, ne predstavljaju na bilo koji način prijedlog za kupovinu ili prodaju hartija od vrijednosti. Analize ove vrste su samo lični stavovi autora, a ne investiciono savjetovanje ili privatno bankarstvo.
