Sa američkog tržišta rada, koje je vjerovatno najfleksibilnije na svijetu (mjera fleksibilnosti je brzina otpuštanja i brzina primanja radnika), nedavno je stigla informacija da je broj otpuštenih radnika u oktobru ove godine bio najviši u zadnjih 20 godina u tom mjesecu.
Broj otpuštenih u oktobru, 153.074, za 175% je viši u odnosu na isti mjesec prošle godine, a od početka ove godine do kraja oktobra najavljeno je 1.099.500 otpuštanja — to je za 65% više u odnosu na isti period prošle godine.
Stanje na američkom tržištu rada izuzetno je loše. Broj otpuštanja u ovoj godini najveći je još od prve godine pandemije, 2020. godine. Otpuštanja se dovode u vezu sa smanjenjem lične potrošnje, niskom investicionom potrošnjom i rastom troškova.
Kao poseban razlog pojačanog otpuštanja radnika navodi se i smirivanje buma na tržištu rada do kojeg je došlo nakon ukidanja pandemijskih restrikcija, te — kao i uvijek u posljednjih nekoliko mjeseci i godina — širenje primjene vještačke inteligencije.
Uvođenje AI-a u poslovanje počelo je 2017. godine, usporeno je tokom pandemije, ali je eksplodiralo 2022. i 2023. godine nakon pojave generativne vještačke inteligencije, koja je omogućila da i korisnici bez tehničkih znanja lako primjenjuju AI.
Razvoj vještačke inteligencije izaziva velike promjene na tržištu rada. Mnogi stručnjaci smatraju da će razvoj i primjena AI dovesti do porasta nezaposlenosti, jer AI i mašine/roboti koji rade na bazi AI potiskuju čovjeka iz velikog broja djelatnosti.
Automatizacija smanjuje potrebu za radnicima u kancelarijskim poslovima i poslovima programiranja (bijeli okovratnici), ali isto tako i u proizvodnji i transportu (plavi okovratnici). Kompanije nastoje smanjiti troškove i povećati efikasnost, što neminovno vodi rastu broja otpuštenih radnika.
S druge strane, AI stvara nove, dodatne šanse za razvoj tržišta rada. Isto kao što ukida, AI i stvara nova zanimanja — u programiranju, analizi velikih baza podataka i upravljanju digitalnim sistemima.
Često se ističe da automatizacija oslobađa ljude od rutinskih, nekreativnih poslova i, umjesto toga, omogućava im da se posvete stvaralačkim, analitičkim i za društvenu zajednicu korisnim poslovima.
Ekonomska praksa svjedoči da AI ima dvosmjeran uticaj na tržište rada, ali ipak se mnogo češće ističu njeni negativni efekti na zapošljavanje, jer preovladava veliki strah da će, kao i kod prethodnih industrijsko-tehnoloških revolucija, mašine preuzeti jedan dio poslova koje su obavljali ljudi, te da će neto efekat AI na tržište rada biti negativan.
Američka statistika ima podatke o zaposlenosti u informatičkoj industriji. Ta industrija ne obuhvata samo tehnološki sektor, već uključuje sektore u kojima se radi na izradi softvera, kao i izdavaštvo, internet, telekomunikacije, obradu podataka i pružanje usluga hostinga — sve su to djelatnosti koje su najsenzibilnije na uvođenje vještačke inteligencije u radni proces.
Otpuštanja u SAD po mjesecima, april 2022 — avgust 2025.
(april 2022. = 100)
Izvor: FRED.
Karakteristika tržišta rada u djelatnostima na koje se očekuje velik uticaj AI, u poređenju sa cijelim američkim tržištem rada, jesu izuzetno velike fluktuacije, koje su se pojavile u drugoj polovini 2022. godine i ne prestaju.
Tržište rada u informatičkoj industriji više ne pruža sigurnost zaposlenima, ali se, pored perioda ekstremno visokog broja otpuštenih, javljaju i periodi izuzetno niskog broja raskida radnog odnosa iniciranih od strane poslodavca.
Varijabilitet u broju otpuštenih u informatičkoj industriji tri puta je veći nego na cijelom američkom tržištu rada. Ipak, u prosjeku informatička industrija manje otpušta nego sve ostale djelatnosti zajedno, što predstavlja indirektan dokaz da ova industrija više proizvodi nego što zatvara radnih mjesta.
Vjerovatno će se s daljim razvojem vještačke inteligencije i njenim stapanjem sa radnim procesima njen uticaj na tržište rada u informatičkim djelatnostima postepeno izjednačavati s uticajem na sveukupno tržište rada — bez perioda ekstremnog otpuštanja radnika.
