Ekspanzija vojne industrije sa obe strane Atlantika, uzrokovana ubrzanim naoružavanjem Ukrajine, Evrope, Amerike i Izraela, i s tim u vezi veliki rast cijena akcija ovih akcionarskih društava otkriva u grubim crtama zanimljiv način razmišljanja investitora o ratovima koji se vode, njihovom trajanju i eventualnim ishodima.
Ubjedljivo najveći rast imale su akcije njemačkog vojnog giganta Rheinmetall AG (RHMG). One su za pet godina, od kraja 2019. godine do kraja 2024. godine, porasle za skoro 2000%, ili preciznije za 1972%, a rast je nastavljen i u 2025. Od početka ove godine cijena akcija Rheinmetall AG porasla je za 164%.
Imovina investitora koji je krajem 2019. godine kupio akcije RHMG u vrijednosti od 1 milion eura, na kraju 2024. godine vrijedila je 20,72 miliona eura – “lijepa zarada”.
Ne treba previše isticati i analizirati ono što je jasno i na bazi logike i intuicije – do ubrzanog rasta cijena akcija dolazi po izbijanju rata kada velike porudžbine naoružanja i vojne opreme za Ukrajinu povećavaju prihode i profite firme do nivoa koji su u predratnom periodu bili nezamislivi.
Oni investitori koji su pretpostavili da će rat potrajati, da će se Njemačka prilijepiti uz Ukrajinu, kao nekada uz naciste, da će nakon što Ukrajini isporuči staro naoružanje početi sa isporukama novog, da će se njemački vojni budžet uvećati, i koji su izabrali akcije RHMG, te čvrsto vjerovali njima kao Ukrajinci Nijemcima, danas plivaju u moru bogatstva.
Velika zarada na akcijama vojne industrije potvrđuje da je rat jedan veliki biznis, ili kako bi se to na Balkanu reklo “nekom rat, nekom brat“.
Stotine hiljada Ukrajinaca i Rusa poginulo je ili je osakaćeno i nikada neće saznati da je njihova tragedija enormno obogatila mnoge evropske investitore, koji su bili vođeni materijalnim interesom, a ne rodoljubljem, patriotizmom ili prisilom poput njih.
U pogledu trajanja rata između dva istočnoevropska slovenska naroda u Evropi i među investitorima, koji ne moraju nužno biti Evropljani, vladao je, sve do prije mjesec dana, veliki optimizam da će se rat nastaviti još većom žestinom i da će Rheinmetall AG biti i dalje u porudžbinama do guše.
U posljednjih mjesec dana, nakon pada cijena akcija za 12%, optimizam više nije na vrhuncu, ali i dalje postoji velika nada najvećeg broja vlasnika akcija RHMG da će se ubijanje nastaviti, ako ne na postojećim tržištima-frontovima, onda na nekim drugim. Gaji se i pritajena nada, na čijem se ostvarenju aktivno i radi (javno i tajno), da će se sukob i proširiti, i da će se oružje kupovati i naručivati i za neke buduće, izvjesne sukobe.
Beskrajni optimizam (za koji se čvrsto vjeruje da ima pokriće u rastu budžetskih rashoda Njemačke za odbrambene svrhe) u pogledu “vječnog rata” najjednostavnije se očitava iz odnosa cijena akcija i (čiste) zarade po akciji – ako društvo isplaćuje svu zaradu akcionarima (u obliku dividende), ovaj odnos pokazuje koliko godina treba čekati na povrat ulaganja, tj. za koliko godina će isplaćena zarada otplatiti kupljenu akciju.
Odnos cijene po akciji i zarade po akciji (PE racio), Rheinmetall AG (RHMG)
Izvor: Investing.com
Nekada su investitori u Rheinmetall AG bili izuzetno konzervativni – u 2021. godini tražili su povrat uloženog novca za 10 godina. U 2024. godini oduševljenost ratom smanjila je njihov oprez i na krilima militarističkog entuzijazma ponijela PE do nivoa od 40 godina.
Zadnje informacije sa tržišta (prošle sedmice) potvrđuju volju i namjeru prosječnih investitora u Rheinmetall AG da čekaju na povrat ulaganja skoro 90 godina – racionalni investitori u ovome vide špekulativni balon koji polako izduvava, a iracionalni investitori još mnogo mjeseci i godina krvi, te potpuni neuspjeh američko-ukrajinsko-ruskih mirovnih pregovora.
Najmlađi investitori u akcije Rheinmetall AG znaju da je prinos od dividende samo 0,5% (dividenda/cijena akcije), shvataju da ona nikada neće preći više od 3,5% (2022), shvataju da je odnos između cijene akcije i knjigovodstvene vrijednosti 17 (Price to Book, PB), ali polažu nade u još intenzivniji ratni sukob i opštu militarizaciju Evrope, sa Rheinmetall AG u poslovnom centru. Zbog toga očekuju novi rast cijena ovih akcija – kapitalni dobitak je njihov cilj (prodati po cijeni višoj od kupovne), a ne dividenda.
Usporedbe radi, Mtel a.d. Banjaluka ima prinos od dividende od 5,7%, na povrat ulaganja, prema vrijednosti PE, investitori čekaju ispod 7 godina, a odnos između tržišne i knjigovodstvene vrijednosti akcije je 0,5. Da bi Rheinmetall AG svojim akcionarima isplatio prinos od dividende od 5,7%, cijena njegovih akcija morala bi pasti na 140 eura, a ona je na kraju prošle sedmice bila 1621 eura.
BH Telekom d.d. Sarajevo posluje sa odnosom cijene i zarade po akciji (PE) od 13,6, a cijena u odnosu na knjigovodstvenu vrijednost akcije (PB) je 0,87.
Američki investitori ne dijele “optimizam” evropskih investitora u Rheinmetall AG, i oni pored njih izgledaju kao “pesimisti”. Optimizam ne pronalazimo ni u bilansima italijanskih, francuskih i ostalih evropskih proizvođača oružja.
PE racio vodećih američkih kompanija iz odbrambenog sektora je 21 (Northrop Grumman Corporation), a odnos cijene akcije i knjigovodstvene vrijednosti 5,3.
U dijelu vojne industrije kojoj pripada Rheinmetall AG (peers) prosječni PE je oko 27, prosječni PB oko 4, a očekivani prinos od dividende 0,95%.
Ako su očekivanja investitora u akcije Rheinmetall AG tačna, Evropi slijedi još mnogo ratnih godina – “pesimizam” skoro svih ostalih investitora u akcije vojne industrije nagovještava skori mir i usporavanje utrke u naoružanju?
Iz perspektive vrednovanja akcija Rheinmetall AG, ali i cijelog američko-evropskog vojnog sektora, akcije iz telekomunikacionog sektora u BIH su izuzetno podcijenjene – one nemaju ni stepen likvidnosti ni vrstu očekivanja na kojima funkcionišu tržišta akcija na kojima su kotirane kompanije namjenske industrije iz zemalja NATO pakta.
PORICANJE ODGOVORNOSTI
Analize finansijskog tržišta i/ili pojedinačnih finansijskih instrumenata (akcija, trezorskih zapisa, obveznica i kriptovaluta) na Bife.ba ne predstavljaju na bilo koji način prijedlog za kupovinu ili prodaju hartija od vrijednosti. Analize ove vrste su samo lični stavovi autora, a ne investiciono savjetovanje ili privatno bankarstvo.
