Rat u Ukrajini i sabotaže na plinovodima koji su dnom Baltičkog mora povezivali Rusiju i Njemačku potpuno su izmijenili odnos EU prema energiji – u osnovi te promjene je postepeno odbacivanje ruskog gasovodnog (pipeline) prirodnog gasa (PNG – pipeline natural gas) i strateška preorijentacija na neruski ukapljeni, tekući prirodni gas (LNG – liquefied natural gas).
Prema dogovoru institucija EU (Evropskog parlamenta, Vijeća Evrope i Evropske komisije) iz decembra 2025. godine, EU planira potpuno prekinuti uvoz ruskog prirodnog gasa najkasnije do kraja 2027. godine. Ovaj dogovor obuhvata i PNG i LNG iz Rusije, uključujući zabranu novih i postojećih ugovora, koja će se uvoditi u fazama.
Geopolitički kontekst Ukrajine, preko čije teritorije prolaze glavni gasovodi za Evropu, doveo je, nakon izbijanja rusko-ukrajinskog rata 2022. godine, do eksplozije cijena glavnih robnih marki gasa: LNG – Japan/Korea Marker (PLATTS), Henry Hub Natural Gas i ICE Dutch TTF Natural Gas.
Tokom 2022. godine najviše je porastao PNG, u 2023. godini cijene PNG-a kolabiraju, dok se cijena LNG-a drži, a 2024. i 2025. godine dolazi do divergencije – cijena PNG-a se normalizuje, dok cijena LNG-a klizi naniže.
Cijene LNG i PNG, januar 2022 – oktobar 2025.
2021 = 100
Izvor: EIA i Investing.com
U hemijskom sastavu PNG-a i LNG-a skoro da nema bilo kakve razlike; glavna razlika je u agregatnom stanju – prvi je u gasovitom, a drugi u tečnom stanju.
Iako PNG i LNG imaju isti hemijski sastav i potpuno istu funkciju u tehnološkom procesu, LNG je znatno skuplji od PNG-a – razliku u cijeni diktiraju način dobijanja LNG-a i transport.
Da bi se LNG pretvorio u tečnost, on se mora postepeno izlagati temperaturi od –162 stepena Celzijusa, a radi izbjegavanja smrzavanja iz njega se prethodno moraju odstraniti voda, ugljični dioksid i teški ugljikovodonici. LNG se upotrebljava u gasovitom stanju, te se, nakon pretvaranja iz gasovitog u tečno stanje, mora ponovo pretvoriti iz tečnog u gasovito stanje.
Pored tehnologije dobijanja i upotrebe, na njegovu cijenu utiču i način transporta i način dolaska do finalnih potrošača. LNG se transportuje pomorskim putem, brodovima i tankerima, do LNG terminala, što je znatno skuplji vid transporta od transporta gasovodima. Nakon dolaska u LNG terminale, on se u oko 90% slučajeva regasifikuje (ponovo pretvara u gasovito stanje) i preko gasovoda doprema do finalnih potrošača, dok jedan dio LNG-a nastavlja transport u cisternama ili se direktno troši u postojećem, tečnom stanju.
Opisane razlike između LNG-a i PNG-a dovele su do stvaranja tzv. LNG premije – više cijene u odnosu na PNG, a ta premija je varirala, ali nikada nije nestala.
LNG je najčešće 30–200% skuplji, zavisno od regiona i godine, a zabilježene su i znatno veće razlike u cijenama. Mjereno u MMBtu (jedan milion britanskih termalnih jedinica), razlika se kreće od 6 pa do skoro 30 američkih dolara po MMBtu (ako se porede prosječne cijene PNG-a na Henry Hubu i LNG-a – Japan/Korea Marker PLATTS).
U 2021. godini LNG je bio skuplji za 323% u odnosu na PNG, a na vrhuncu razlika je iznosila skoro 600% (2024), dok je u prvim mjesecima 2025. godine razlika oko 150%.
Evropa je svjesno izabrala skuplju energiju sa manjim sistemskim rizikom jer je, prema njenim procjenama, dobila sigurnost u snabdijevanju, stabilniji energetski sistem, politički kontinuitet i industrijsku „autonomiju“, ali uz višu cijenu koja sada dovodi u pitanje opstanak brojnih industrija, posebno u Njemačkoj.
