Na osnovu indeksa izdatih odobrenja za građenje za Bosnu i Hercegovinu u 2025. godini može se sagledati ne samo stanje građevinske aktivnosti, već i šire privredne aktivnosti, te dati naznake opšteg stanja ekonomije i ekonomske budućnosti, i to bez uvida u ostale vodeće ekonomske pokazatelje.
Građevinska djelatnost je u 2025. godini, za svih 12 mjeseci, u odnosu na isti period 2024. godine porasla za 5,1%.
Sa aspekta logike i uporedne analize, ovo je jedna vrlo umjerena brojka – pet posto na godišnjem nivou.
Ali, ako se stavi u kontekst petogodišnjeg rasta građevinskih aktivnosti, ona je pokazatelj trajnosti jednog srednjoročnog privrednog ciklusa, koji, kao i svaki ciklus, nakon izraženog rasta mora ući u opadajuću fazu.
Zbog svoje povezanosti sa mnoštvom drugih privrednih djelatnosti, građevinarstvo se tradicionalno smatra jednim od osnovnih pokretača ekonomskog rasta i zato njegov rast utiče na broj zaposlenih ne samo direktno u građevinskoj djelatnosti, već ima i šire posljedice na zapošljavanje u ostalim sektorima ekonomije.
Rast potražnje za proizvodima i uslugama građevinarstva vodi ka rastu potražnje u pratećim sektorima, što ima multiplikativno dejstvo na ekonomski rast – jedna jedinica investicija u građevinarstvu proizvodi efekat na druge proizvodne djelatnosti koji je veći od jedan.
Tako stoje stvari na teorijskom, ne nužno i na praktičnom nivou.
Kada se građevinska djelatnost malo dublje raščlani, vidi se ogromna neravnoteža između visokogradnje i niskogradnje, koja nije nebitna, jer se visokogradnja uvijek može uzeti kao simbol ekonomskog rasta, a niskogradnja kao simbol ekonomskog razvoja.
Posebno je izražen rast u segmentu visokogradnje. Indeks objekata visokogradnje iznosi 111,0, što pokazuje snažniju dinamiku u ovom dijelu građevinarstva i veliku zainteresovanost investitora upravo za ovaj segment.
Kada su investitori (ulagači) zainteresovani da ulože novac, i vlastiti i pozajmljeni, u neku djelatnost, onda im ta djelatnost ili već donosi veliki profit, ili će im donositi veliki profit, a čini se da je u ovom slučaju prisutno i jedno i drugo – profiti su godinama već visoki, a i očekivanja su visoka.
Najveći rast bilježe stambene zgrade, sa rastom od 15% na godišnjem nivou, što je unutar djelatnosti koja raste 5% izrazito snažan rast, koji ima obilježja ekstremnog.
Indeks izdatih odobrenja za građenje, 2025/2024.
Izvor: Agencija za statistiku Bosne i Hercegovne.
Ovaj podatak ukazuje na pojačanu potražnju za stanovima. Razlozi mogu biti demografski pritisci, ali u društvu koje se suočava sa depopulacijom oni to sigurno nisu, već su to prije svega urbanizacija, potreba za zamjenom zastarjelog stambenog fonda, ali i široko prisutni rentijerski motivi kupovine stanova, kao i kretanje kapitala iz jedne djelatnosti u drugu u potrazi za što većim profitom.
Rast stambene izgradnje često ima pozitivan efekat na finansijski sektor kroz stambeno kreditiranje, koje raste brže i od same stanogradnje – 20% godišnje.
Stanogradnja hrani bilanse banaka, a banke finansiraju kupovinu stanova – savršena sinhronizacija između građevinarstva, koje je proizvodno-uslužnog karaktera, i bankarstva, koje isporučuje najvažniju finansijsku uslugu – kredit.
Nasuprot ekspanziji stanogradnje, izgradnja nestambenih zgrada gotovo da se nije pomjerila u odnosu na 2024. godinu, a može se i pretpostaviti zbog čega.
Izvan stanogradnje, privreda je vrlo oprezna u pogledu novih poslovnih investicija, jer zbog ekonomske neizvjesnosti ulaganja koja imaju duže rokove povrata sredstava, u odnosu na stanogradnju u kojoj je taj rok najčešće između dvije i tri godine, djeluju vrlo rizično.
Taj rizik vide i potencijalni investitori i banke, i zato nema apsolutno nikakvog ubrzanja u izgradnji nestambenih objekata.
Najnepovoljnija kretanja zabilježena su u oblasti niskogradnje – investicije su pale za 6,5%, a s obzirom na to da je niskogradnja pretežno finansirana javnim sredstvima, očigledno se radi o smanjenju javnih investicija.
Objekti niskogradnje su infrastrukturni projekti u kojima privatna lica nemaju motiva za direktno investiranje zbog neprofitnog karaktera ovog oblika ulaganja, i zato niskogradnja u najvećoj mjeri zavisi od fiskalne politike i raspoloživih budžetskih sredstava za te namjene.
Smanjenje ulaganja u niskogradnju ne doprinosi ekonomskom razvoju, s obzirom na to da je razvoj infrastrukture uslov regionalne i privredne povezanosti, opšte produktivnosti i mobilnosti radnika i kapitala.
Sveukupno posmatrano, građevinski sektor u BiH se u 2025. godini kretao vrlo neujednačeno, sa rastom koji je dominantan u stambenoj gradnji, dok su ostali segmenti slabiji, a infrastrukturna ulaganja u padu.
Ekonomija se više oslanja na individualnu potražnju za stanovima nego na velike razvojne projekte, što bitno ograničava dugoročni potencijal ekonomskog rasta.
Takva struktura rasta u građevinskoj djelatnosti ukazuje da se izgradnja građevinskih objekata ne vrši pretežno zbog izgradnje koja ima privredni karakter i da ti objekti nisu nosioci nekog budućeg privrednog rasta i razvoja.
Privredna djelatnost se ne obavlja u stanovima, već u halama, dok poslovni prostori u stambenim zgradama, ispod stambenih jedinica, moraju biti povezani sa svim oblicima infrastrukture, koju jednim dijelom stvaraju niskogradnja i nestambeni dio građevinarstva.
Glavni preduslov održivog ekonomskog rasta i ekonomskog razvoja su saobraćajna, energetska, društvena, komunalna i telekomunikaciona infrastruktura.
