Federalni budžet za ovu godinu, kao i njegov sadržaj za 2027. i 2028, već su počeli proizvoditi negativne efekte (vidjeti tekst Jedno skriveno ekonomsko upozorenje za Republiku Srpsku – Stara pravila koja ne važe).
Budžet je vrlo intrigantan, neobičan, istovremeno avangardan i reakcionaran. Toliko je ekonomski originalan da bi mogao, ako ne srušiti, onda nanjeti štetu vladi koja ga je predložila.
Proučićemo ga ukratko i pojednostavljen0, navođenjem jednogodišnjih brojki i trogodišnjih prosjeka (2026 – 2028). Glavne cifre ćemo zaokružiti i uporediti kako bi fiskalna pozicija Federacije bila svima razumljiva, a ne samo ekonomistima, bankarima i investitorima.
Za početak, u ovoj godini i naredne dvije parlament Federacije planira povećati budžetski deficit četiri puta, sa 316 miliona KM u 2025. godini na 1,2 milijarde KM.
Svake godine, u trogodišnjem periodu 2026–2028, budžetski deficit će u prosjeku iznositi po 1,2 milijarde KM, koliko iznosi i godišnje povećanje javnog duga.
Kada se budžetski deficiti saberu, dobije se planirani prirast, odnosno povećanje javnog duga — za tri godine javni dug Federacije biće povećan za 3,7 milijardi KM (1,23 milijarde × 3 godine).
Svaki deficit se mora finansirati, a finansiranje se vrši pozajmljivanjem novca. Što je veći deficit, veći je i iznos pozajmljenog novca.
U svrhu finansiranja ovog planiranog ekstremno visokog deficita razvijen je sljedeći plan — tri godine uzastopno Federacija će se zaduživati svake godine u prosjeku za 2,3 milijarde KM.
U odnosu na normalnu 2025. godinu, to je rast zaduživanja od 60% godišnje.
U strukturi finansiranja, odnosno zaduživanja, donesena je odluka da domaći izvori finansiranja budu zbačeni sa trona i da ustupe lidersku poziciju stranim izvorima finansiranja.
Oni su 2025. činili 42% izvora finansiranja, a u trogodišnjem periodu na njih će se odnositi 71%. Svi strani izvori su dugoročni, pa je teret duga, u izbornoj godini, prebačen na nove generacije i nove vlade.
Olakšavajuća okolnost za budžet jeste to što će se 46% ovog zaduženja, odnosno 1,1 milijarda KM svake godine, iskorištavati za razduživanje.
Novim dugom vraćaće se stari dug. Tako funkcioniše svaki budžet, pa i Federalni, ali ta strategija već je naišla na prepreku i to na lokalnoj Sarajevskoj berzi — od početka godine, u četiri emisije obveznica i trezorskih zapisa, Federacija je dobila oko 80 miliona KM manje nego što je tražila.
U momentu usvajanja budžeta (kraj januara 2026) predstavnici Vlade Federacije poručili su da je javni dug Federacije izuzetno nizak u odnosu na BDP i taj stav još nisu promijenili, iako emisije već proklizavaju, i to na domaćem terenu, koji nije tako finansijski okrutan, rigorozan i sofisticiran kao strane berze.
Ostatak sredstava dobijenih novim zaduživanjem, u iznosu od 1,2 milijarde KM (2,3 – 1,1), biće iskorišten na dva načina.
Nešto više od 100 miliona KM godišnje potrošiće se na stavku koja se rogobatno naziva „nabavka nefinansijske imovine“, a preostalih 1,1 milijarda KM svake godine biće unesena u ekonomiju u formi budžetskih rashoda.
Vlada Federacije svake godine trošiće novih, tuđih 1,1 milijardu KM, ali ono što posebno brine u ovom budžetu, pored velikog budžetskog deficita koji raste, jeste to da dodatna javna potrošnja skoro da nema nikakav efekat na budžetske prihode.
Budžet Federacije Bosne i Hercegovine
Izvor: https://www.fmf.gov.ba/Content/Read/o-budzetu (Obrada Bife.ba)
To je krajnje čudno jer povećanje javne potrošnje povećava promet roba i usluga, što vodi rastu poreske osnovice i rastu poreskih, odnosno javnih prihoda.
Međutim, budžet za period 2026–2028. neosjetljiv je na prirast javne potrošnje, a ona čini blizu 3% BDP-a godišnje.
Takav budžet nema ekonomsku logiku i vrlo teško ga je objasniti, shvatiti i prihvatiti.
I pored ogromnog rasta javne potrošnje, Vlada Federacije predvidjela je da će u tekućoj i narednoj godini budžetski prihodi, u odnosu na 2025. godinu, padati, dok će rast tek u 2028. iznositi samo 2,5%.
Zašto dodatna javna potrošnja od 1,1 milijarde KM godišnje intenzivno ne povećava budžetske prihode, to malo ko razumije, a pogotovo ne potencijalni investitori u javni dug Federacije.
Budžet Federacije predstavlja jedinstvenu fiskalnu enigmu čije negativne posljedice, bojimo se, u cijelosti još uvijek ne shvataju ni oni koji su ga kreirali.
Sutra, 12. maja, Federacija emituje 30 miliona KM obveznica, na 10 godina.
S obzirom na to da su domaće banke svjesne planiranog ogromnog trogodišnjeg budžetskog deficita, načina njegovog finansiranja i odsustva efekata povećane javne potrošnje na budžetske prihode, nije izvjesno kakav će biti ishod ove emisije, osim ako ročnost emisije nije podešena za institucionalne investitore, a ne banke.
