Brojne evropske institucije iz javnog i privatnog sektora pokušavaju da izmjere performanse evropske ekonomije i da odrede njeno buduće kretanje – dobijeni podaci često ne daju jednoznačan odgovor o sadašnjosti i budućnosti evropske ekonomije.
Najnovija informacija o stanju evropske ekonomije je izuzetno pozitivna: sveobuhvatni (kompozitni) indeks koji mjeri kretanje nabavki, proizvodnje, zaposlenosti i zaliha u eurozoni (PMI, eng. Purchasing Managers’ Index) u oktobru pokazuje da evropska ekonomija raste.
Vrijednost PMI iznad 50 indeksnih poena pokazatelj je ekonomskog rasta. Njegova vrijednost u oktobru iznosi 52,2; raste već deseti mjesec uzastopno i dostiže najveći nivo u posljednjih 17 mjeseci.
Agencija Reuters je predviđala da će kompozitni PMI u oktobru pasti na 51, ali se, umjesto pada, desio rast – greška u prognozi dodatno potvrđuje rastući trend evropske ekonomije.
PMI je kratkoročni pokazatelj stanja ekonomije, usko vezan za privredna kretanja. Objavljuje se prije nego što zvanična državna statistika saopšti podatke o stopi rasta realnog sektora. PMI proizvodi privatni sektor – za eurozonu ga izračunavaju S&P Global u saradnji sa Hamburg Commercial Bank (HCOB).
Pošto se podatak o vrijednosti PMI objavljuje prije podatka o stopi ekonomskog rasta, on se koristi samo za izuzetno kratkoročne prognoze realnog BDP-a, tj. za ultrakratkoročne prognoze privrednog rasta (svega par mjeseci unaprijed).
U njegovom sastavu ključnu ulogu ima velika evropska četvorka (Njemačka, Italija, Španija i Francuska) sa udjelom od 75%, i vodećom ulogom Njemačke (ponder 30%).
PMI je vrlo pouzdan pokazatelj ekonomskog stanja, ali ne i očekivanja i raspoloženja tržišnih učesnika, koje mjeri i publikuje – ne privatni, već javni, državni sektor (u eurozoni to je Eurostat, odnosno Vijeće Evrope).
Stanje i očekivanja o budućim kretanjima mogu, ali ne moraju biti identični: ekonomsko stanje može biti solidno, a očekivanja ili poslovno raspoloženje loše – upravo tako danas izgleda evropska ekonomija, i pored umjerenog rasta PMI-ja.
Poslovna klima u eurozoni, mjerena indikator ekonomskog raspoloženja (eng. Economic Sentiment Indicator, ESI), loša je i ne mijenja se od kraja 2023. godine.
Indikator ekonomskog raspoloženja (ESI)
(januar 2020 – oktobar 2025)
Izvor: Vijeće Evrope.
Vrijednost ESI standardizovana je s dugoročnim prosjekom od 100 poena (neutralnim očekivanjima): ispodprosječno povjerenje, pesimizam i očekivano usporavanje ekonomske aktivnosti javljaju se kada je ESI ispod 100, dok vrijednosti iznad 100 označavaju optimistička očekivanja.
ESI je vodeći indikator ekonomskih kretanja. On pokazuje raspoloženje na tržištu koje prethodi ekonomskim promjenama, ima sposobnost da predvidi, odnosno nagovijesti čak i dugoročne promjene u BDP-u, zaposlenosti i potrošnji, i predstavlja dobar oslonac investitorima za procjenu budućih kretanja, prije objave državnih statistika.
ESI u eurozoni, koji se u posljednje dvije godine kreće oko 96 poena, ukazuje na ispodprosječno povjerenje i pesimistička očekivanja. On signalizira očekivanja o usporavanju ekonomskog rasta i veliki oprez većine tržišnih učesnika – to je loša slika ekonomskih očekivanja u eurozoni.
Ipak, postoje i dobre strane poslovne klime u eurozoni: ESI od 96 ne nagovještava pad ekonomske aktivnosti. Taj bi signal bio poslat tek kada bi ESI pao ispod 90.
Vrijednost PMI daje umjereno optimističku sliku o stanju evropske ekonomije, dok ESI prikazuje ekonomska očekivanja umjereno pesimističnim tonovima.
Stanje i perspektive evropske ekonomije se razlikuju.
